googletag.pubads().setRequestNonPersonalizedAds(0)


Hiërarchisch processchema

Een hiërarchisch processchema is een manier om op een systematische manier bedrijfsprocessen te visualiseren en te ordenen. Het schema ondersteunt de zogenaamde procesdecompositie: het opsplitsen van het totaal aan bedrijfsprocessen in procesclusters en –ketens.

Procesclusters en -ketens kun je groeperen in procescategorieën en vervolgens  opsplitsen in bedrijfsprocessen. In onderstaand voorbeeld zijn alleen clusters weergegeven, die zijn gegroepeerd in categorieën. Verderop in dit artikel zie je hoe je ook de onderliggende processen – de processen waaruit het clusters bestaan – opneemt in het hiërarchisch processchema.

In de afbeelding zijn de clusters weergegeven die in de meeste organisatie voorkomen. Deze zijn in het voorbeeld ingedeeld in vier procescategorieën: besturing-, verander-, realisatie- en ondersteunende processen. Kijk voor een toelichting hierop bij proceshiërarchie.

  • Besturingsprocessen zijn in het voorbeeld bovenaan geplaatst, zodat zichtbaar is dat deze alle andere processen besturen.
  • Ondersteunende processen zijn op de plaats weergegeven waar in een organigram de staf staat en lijken zodoende de andere processen te ondersteunen.
  • Veranderprocessen staan ook in de staf, maar aan de andere kant. Ook deze hebben invloed op alle processen, maar op een andere manier: namelijk door verbetermogelijkheden vast te stellen en door te voeren in structurele (proces)aanpassingen.
  • Realisatieprocessen staan op de plaats waar in een organigram de lijn staat: onderaan. Dit is de organisatie die zich bezig houdt met het realiseren van de dienstverlening aan de klant.

De procescategorieën die je gebruikt om processen te ordenen verschillen – net als het organigram – van organisatie tot organisatie.

Niet alleen de te gebruiken procescategorieën, maar ook de plaats van procesclusters in het schema staat niet per se vast. Zo is in veel organisaties ‘projectmanagement’ een aparte procescategorie. Maar in organisaties die hun producten en diensten projectmatig realiseren –  denk aan het bouwen van kantoren of schepen – zijn dit de realisatieprocessen. Ook de indeling van  bijvoorbeeld inkoopprocessen kan bijvoorbeeld verschillen: voor een organisatie die op order inkoopt maken inkoopprocessen onderdeel uit van de realisatieprocessen, terwijl inkoop op voorraad processen vaak als ondersteunende processen worden gezien. En koopt een organisatie zowel op order als op voorraad in, dan kan het heel goed zijn dat er twee inkoopclusters in het schema worden opgenomen – ‘inkoop op order’ en ‘inkoop op voorraad’ – die in andere categorieën vallen. Kortom: het ordenen van processen is maatwerk.

Opsplitsing in processen

Procesclusters bestaan uit processen. Deze kun je in het hiërarchisch processchema weergeven als verdere vertakking van de clusters. In onderstaande afbeelding zie je een voorbeeld van zo’n opsplitsing. De blauwe blokken zijn de procesclusters en de onderliggende grijze blokken de processen.

Bovenstaand voorbeeld is overigens duidelijk ‘work-in-progress’: er ontbreken nog verschillende clusters, inclusief alle besturings- en veranderprocessen. Processen zijn bovendien incompleet en staan soms op een onlogische plaats. Het uitwerken van een hiërarchisch processchema is een iteratief proces, waarbij je al doende waarschijnlijk meerdere keren processen opnieuw indeelt en categorieën toevoegt en/of verwijdert, net zo lang tot er een logisch geheel ontstaat. Vaak wordt het schema daarbij al snel groter dan op een pagina past en ontstaan detailschema’s waarin per cluster op een aparte pagina de opsplitsing in processen wordt weergegeven. Je krijgt dan aparte detailschema’s voor bijvoorbeeld de salesprocessen, inkoopprocessen, projectprocessen etc.

Onderstaande indeling kun je als uitgangspunt nemen bij het inventariseren van processen. Maar bedenk dat elke organisatie anders is en de procesindeling daarom ook per organisatie zal verschillen.


Met een hiërarchisch processchema breng je processen op een gestructureerde manier in kaart en hou je het overzicht. Je ziet welke clusters en onderliggende processen er zijn en in welke categorie deze vallen.

Het hiërarchisch processchema laat niet zien hoe de processen samenhangen en informatie met elkaar uitwisselen. Hiervoor maak je per procescluster een procesbeschrijving.

Hoe een proces werkt, hoe de taken zijn verdeeld en welke informatie je hierbij uitwisselt, leg je vast met procedures.

Meer weten over het modelleren en vastleggen van processen? Een goede start bij het modelleren van bedrijfsprocessen vormt de waardeketen van Porter. Lees ook de andere post over dit onderwerp: proceshiërarchie, procesketen en -cluster, procesbeschrijving, procedure, flowchart en SIPOC.

Voor een professionele (door)ontwikkeling en aanpak

Matthijs Vermoolen

Matthijs helpt ondernemers en managers hun organisaties te ontwikkelen met raad en daad. Theorie in de praktijk! Matthijs heeft zich gespecialiseerd in organisatieontwikkeling en heeft hierover twee boeken en diverse artikelen voor vakbladen geschreven. Matthijs heeft zowel ervaring als ondernemer, manager en adviseur en slaat gemakkelijk de brug tussen idee

Posted in Experts | Tagged | Comments Off on Matthijs Vermoolen
Meer weten? Wij selecteerden de volgende boeken voor jou.

Kwaliteitsmanagement

‘Kwaliteitsmanagement’ is een praktijkgericht boek dat studenten leert hoe zij zelf de eerste stappen kunnen zetten in het traject van kwaliteitszorg binnen een organisatie. Een onderwerp dat steeds belangrijker wordt in een tijd waarin organisaties niet alleen meer kunnen concurreren op prijs of product maar ook aandacht moeten schenken aan

Posted in Analyse en management, Boeken, Projectproducten | Tagged | Comments Off on Kwaliteitsmanagement

Managen van processen

‘Management van processen’ is een nuttig en praktisch boek voor iedereen die zich in het fenomeen van processen wil verdiepen. Bijvoorbeeld om algemene bedrijfskundige kennis te vergaren, om zich kwaliteitsmanagement eigen te maken of om beter te begrijpen wat procesmanagement inhoudt. Het organiseren staat centraal, niet de organisatie of de

Posted in Analyse en management, Boeken, Projectproducten | Tagged | Comments Off on Managen van processen

Horizontaal organiseren

Renco Bakker en Teun Hardjono leggen in dit boek verbanden tussen onderwerpen als functiedenken, procesmanagement, kwaliteit en procesgericht werken, Six Sigma, lean management, verkokering, horizontalisering, sociale dynamiek en dienend leiderschap. Ze laten zien wat procesgericht werken kan opleveren: een gestroomlijnde operatie, goed functionerende procesteams, een geïntegreerde procesarchitectuur, krachtige sociale netwerken

Posted in Analyse en management, Boeken, Projectproducten | Tagged | Comments Off on Horizontaal organiseren
Aanvullende artikelen



Projectmanagementsite

Projectmanagementsite is een site van professionals voor professionals en van docenten voor studenten. Samen zorgen we voor betere projecten, door het ter beschikking stellen van methoden, modellen en gereedschappen. Of het nu gaat om een bondige uitleg van methoden, praktisch toepasbare tools en sjablonen of tips voor boeken en artikelen: projectmanagementsite is dé site voor praktisch toepasbare informatie over projectmanagement.

Wie zijn we?

Projectmanagementsite wordt bijgebouden door gedreven professionals die elk op hun eigen manier een fascinatie hebben voor projectmanagement. Allemaal hebben we hands-on ervaring met het inrichten en uitvoeren van projecten en meestal hebben we ervaring als docent. We stellen onze kennis en ervaring graag ter beschikking voor algemeen gebruik. Wil je ons leren kennen? We stellen ons op de experts pagina aan je voor.

Wat kunnen we voor je betekenen?

Wij managen niet alleen projectmanagementsite.nl, maar zijn ook in ons dagelijks leven actief met projectmanagement bezig; bijvoorbeeld met het trainen en coachen van medewerkers en het zelf managen van projecten. Wil je je verder verdiepen in dit onderwerp? Of heb je behoefte aan ondersteuning van een ervaren trainer, coach of projectmanager? Neem dan gerust contact op. Er is een goede kans dat we je verder kunnen helpen.